اين كتاب را علامه قطب الدين رازى دربارهء كليات خمس در پنج فصل و يك خاتمه نوشته است و هر فصلى از آن شامل يك قاعده است . - از كتابهاى ديگرش در منطق رسالهء « تحقيق دلالت » و رسالهء « تحقيق تصور و تصديق » و رسالهء « تحقيق محصورات » است . غالب آثار قطب الدين رازى مانند شرح مطالع و شرح شمسيه و رسالهء تحقيق الكليات بچاپ رسيده و از بعضى ديگر نسخى در دست است « 1 » . شاگرد بسيار مشهور علامه قطب الدين رازى ، اديب و منطقى و متكلم مشهور ايران سعد الدين تفتازانى مسعود بن عمر بن عبد اللّه است كه در تفتازان از اعمال خراسان بسال 712 يا ( 722 ) هجرى ولادت يافت و مدتى در سرخس متوطن بود و در اواخر عمر خود بامر تيمور لنگ بسمرقند رفت و همانجا بسال 792 درگذشت . علامهء تفتازانى از اعجوبه‌هاى روزگار بود و از شانزده سالگى شروع بتأليف كرد و اولين تصنيفش شرح تصريف العزّى « 2 » در صرف بوده است كه بعد ازين دربارهء آن سخن خواهيم گفت « 3 » . اثر معروفش در منطق كتاب « تهذيب المنطق و الكلام » است كه تفتازانى آن را بسال 789 تأليف كرد و آن را به دو جزء منطق و كلام تقسيم نمود و چون قسم منطق اين كتاب بهترين تأليف درين باب بود بسرعت مشهور و در آفاق منتشر گرديد و در شمار كتب درسى درآمد و براى آن شرحهايى نوشتند ؛ از آن جمله است شرح علامه جلال الدين دوانى ( م 908 ) كه بر آن حاشيه‌هايى نوشتند مثل حاشيهء مير ابو الفتح محمد سعيدى

--> ( 1 ) - رجوع شود به كشف الظنون موارد مختلف مربوط بكتب مذكور ؛ و به فهرست كتابخانهء مركزى دانشگاه ج 3 ص 24 - 26 ؛ و به فهرست كتابخانهء آستانهء قدس ج 1 ص 28 - 29 و غيره ( 2 ) - العزى فى التصريف يا « تصريف زنجانى » از عز الدين ابراهيم زنجانى ( م 655 ) است . ( 3 ) - دربارهء او رجوع شود به مفتاح السعاده ج 1 ص 165 ؛ و الدرر الكامنة ج 4 ص 350 ؛ و كشف الظنون موارد مختلف در ذكر آثارش ؛ و الاعلام زركلى ج 8 ص 113 - 114 و مآخذى كه نشان داده است .